Interview met Henryk Vogel

01 September 2007 - door D.M.K.

Alle afbeeldingen door Henryk Vogel, tenzij anders vermeld.

De Duitse neofolk-veteraan Henryk Vogel zullen de meesten wel kennen van zijn project Darkwood en label HeidenVolk. Hij vertelt ons over zijn laatste album, Notwendfeuer, en verschillende culturele en spirituele onderwerpen.
D.M.K.: Om te beginnen, een aantal vragen over je laatste album, Notwendfeuer. Notwendfeuer betekent iets als noodbaken(s); is dit album bedoeld als waarschuwing en zo ja, waarvoor?

Letterlijk vertaald betekent Notwendfeuer iets als "nood veranderend vuur". Geen idee of dat duidelijk is in het Nederlands. De term komt uit het gedicht "Deutsche Sonnwend", waar het luidt: "Sonnwendfeuer, Notwendfeuer, Endzeit Du und Zeit der Wende" - "Zonnewendevuur, nood veranderend vuur, Tijd van het einde en Tijd van verandering." Het vuur van de Winterzonnewende geeft tegelijkertijd een einde en een nieuw begin aan. Dit vuur kan dus grote verandering voorschaduwen voor degenen die ze willen zien om ervoor strijden - het einde van het lijden wordt voorspeld. Maar er is lijden - dus "noodbaken" kan ook een betekenis zijn, dat is waar.

Wie is de jongen op de omslag van het album? Kan je ons iets meer over deze foto vertellen?

Deze foto heb ik op een vlooienmarkt gekocht. Ik weet niet wie deze jongen is, maar toen ik de foto vond scheen z'n gezicht me zo bekend, alsof hij een verre verwant was. Ik voelde me erg vreemd en was erg geraakt door de uitdrukking in z'n ogen. Hij ziet er zo jong en onschuldig uit, maar tegelijkertijd erg wijs. Hij kijkt zo opstandig, maar lijkt ook veel pijn geleden te hebben. Aangezien het een originele foto is uit een of ander familiealbum (zoals je ze op zolder vindt), heb ik achteraf mijn respect betoond voor deze foto.

Het gedicht Wintermšrchen (van Otto Ernst) gaat over een 'Drossel' (lijster), die in het koude land blijft terwijl de anderen naar de zon in het zuiden trekken. Op wat voor manier past dit gedicht bij Darkwood? Wat betekent dit gedicht voor jou?

Het betekent zeker niet 'verlaat nooit je land'. I heb zelf veel gereisd, maar ik weet zeker dat ik dat op een redelijke en educatieve manier heb gedaan. I werkte of woonde een tijdje in andere landen om mensen en gewoonten te leren kennen, of ik reisde op zijn minst door het platteland met een rugzek en tent.
Het gedicht zegt eerder dat het dom is om altijd ergens anders te willen zijn wanneer kou ons thuisland grijpt. Het zegt: geniet van de winter, want het is een deel van ons leven, en het weerstaan van tegenslagen is een uitdaging, en onderdeel van onze natuur. Het gedicht is zo'n honderd jaar geleden geschreven, maar ze hadden destijds blijkbaar al hetzelfde soort toerisme. Het zegt ook: blijf bij je thuisland en probeer iets te veranderen, in plaats van altijd ergens heen te gaan waar 'het gras groener lijkt' en waar je uiteindelijk misschien toch ongelukkig wordt omdat het tegen je natuur is. Maar iedereen moet het voor zichzelf bepalen, iederen moet zijn eigen zonnige land vinden. Ik heb het in mezelf gevonden.

Verlorenes Heer ('verloren leger') gaat over soldaten die in een ver land ergens voor vechten, maar nu door iedereen zijn vergeten. Is dit nummer een eerbetoon aan al deze soldaten (of misschien breder: een eerbetoon aan alle mensen die ergens voor hebben gevochten, maar zijn vergeten)?

Precies. Aangezien Darkwood nogal een controversiŽle band is, wil iedereen er gewoon gevallen soldaten op het oostfront in zien. Maar jouw interpretatie is erg goed en ik zou zelfs willen zeggen dat het niet alleen over oorlog voeren gaat - ook het verkennen van nieuwe gebieden vergt slachtoffers. Het gaat dus over mensen die hun leven hebben verloren in hun zoektocht naar kennis.

Totenburg ('kasteel der doden') lijkt een wat abstracter nummer te zijn, dat meer weg heeft van een folkverhaal, klopt dit? Wat is de Totenburg?

Dit nummer heeft meer te maken met soldaten, aangezien het idee voor het schrijven van dit nummer in eerste instantie tot me kwam tijdens het bladeren door een oud boek. Op bovennatuurlijke wijze werd mijn aandacht gegrepen door een plaatje van de zogenaamde "Totenburg of Bitolj" - het was alsof ik daar eerder was geweest. Ik weet niet of dit Joegoslavische WOII-monument nog bestaat, maar misschien kan iemand die dit interview leest me dat vertellen! Het lied gaat over een spirituele reis naar deze plaats, die eindigt in de 'Ehrenraum' - welke in dit geval wordt belaagd door geesten.

Kan je ons iets vertellen over Ostenfeld? In het refrein zing je over Ostenfeld als een land dat is "ingewijd door storm". Wat bedoel je hiermee?

Ostenfeld is een klein dorpje aan de Noordzee. Ik ben er nog nooit geweest. Ik had deze titel al in mijn hoofd toen ik erachter kwam dat dit plaatsje bestond - een kustplaats 'getemperd door stormen', zogezegd. Maar ik vind het natuurlijk leuk om met woorden te spelen, en gezongen in het Duits klinkt het ook als 'het Oosten valt'. Het kan zowel een gruwelijke naderende storm zijn, of de komst van een alles vernietigend en verslindend front.

Op Notwendfeuer staan alleen Duitstalige nummers, terwijl we op ouder werk ook nog Engelstalige kunnen vinden. Waarom heb je ervoor gekozen om je deze keer puur op je moedertaal te richten?

Ik heb ergens gezegd dat Notwendfeuer over 'jeugd & vuur' gaat, en verder - zoals sommigen dachten, en wat eigenlijk een goede verdere interpretatie is - over 'jeugd in het vuur'.
Ik word om eerlijk te zijn een beetje misselijk van de huidige situatie, al dat reclamegeweld, de leegheid van het moderne leven, al die TV-series waar men naar kijkt, enzovoort. Ik denk dat je wel weet wat ik bedoel. Maar ik ben niet meer zo geÔnteresseerd in het klagen over die omstandigheden - alles altijd maar zwart afschilderen. Als ik om me heen kijk, zie ik de jeugd die ik zie, maar als ik m'n ogen sluit zie ik andere jeugd en een ander leven. Ik heb geprobeerd om een positief album te maken met perspectief, en maar een paar verwijzingen naar het verleden hier en daar. Als ik zing over een alternatieve manier van leven schieten me gewoon geen Engelse teksten te binnen!

Verder zijn er op Notwendfeuer alleen maar akoestische nummers te vinden, geen industrialnummers zoals we op bijvoorbeeld HerbstgewŲlk of Flammende Welt nog hoorden. Waarom heb je voor deze aanpak gekozen? Vond je dit alleen beter bij dit album passen of is het een nieuwe richting die Darkwood in gaat?

Het is geen nieuwe richting. Ik heb al vele puur akoestische nummers opgenomen op eerdere albums, wanneer het paste bij de tekst en context. Bij Notwendfeuer heb ik volgens hetzelfde idee alle industrialgeluiden en electronische soundscapes laten vallen, omdat die niets zouden bijdragen aan het algemene idee of de sfeer van dit album. Ik had nog wel een of twee martial industrial nummers, maar die heb ik uiteindelijk niet toegevoegd. Sommige mensen hadden die misschien leuk gevonden, maar ze pasten niet bij het hele concept, en ik wil er niet twee nummers instoppen, puur om die de mensen plezieren die van die sound houden. Ze zijn overigens wel goed, en misschien geschikt als grondslag voor een volgende plaat.

In je muziek en in interviews heb je het over een 'Weltenwende'. Deze lijkt vooral een bewustere manier van leven in te houden, zit hier voor jou echter ook een religieuze of spirituele kant aan en zo ja, wat houdt deze dan in en hoe verwerk je die spiritualiteit in je leven?

Het klopt dat ik het over een praktisch gezichtspunt heb wanneer ik over de 'Weltenwende' schrijf: beginnen met een bewustere manier van leven. De spirituele of esoterisch betekenis van een kosmische Weltenwende is dat een select aantal mensen die nog onbezoedeld bloed in hun aderen hebben stromen, en de onuitgedoofde vonk van het verleden met zich meedragen, de Gnosis - een hogere kennis - kunnen ontvangen, die essentieel is voor de wedergeboorte van een nieuwe mens. Aangezien het Westen wordt gekenmerkt door een algemeen verval, aangezet door het Christendom, bepaald door rationalisatie en demythologisatie, moet men terugkeren naar archaÔsch heidendom om de 'kwaliteit van het bloed' te verhogen, en het de verlichtende kracht van vroeger tijden terug te geven. Of je nu in dergelijke theorieŽn gelooft of niet, het is overduidelijk dat sommige mensen een alternatief pad moeten zoeken om de onacceptabele omstandigheden van vandaag het hoofd te bieden. En met het album Weltenwende probeerde ik mensen wat hulp te geven bij het zoeken.

Wat voor rol speelt je muziek in deze 'Weltenwende'?

I zou al dankbaar zijn als mijn muziek slechts een kleine rol speelt in deze Weltenwende, maar dit kan slechts een bescheiden hoop zijn. Aan de andere kant, een kleine bijdrage is beter dan niets doen. Al is het maar dat meer en meer mensen gaan nadenken over de behoefte aan een grote spirituele omslag... en dat die mensen kinderen krijgen en hen opvoeden, die mensen beginnen zelf muziek en kunst te maken, ze hebben beroepen en maken deel uit van de samenleving - niet zoals in de jaren '70 toen men eigenlijk alleen maar met drugs bezig was en hypocriete rebelsheid tegen de gevestigde orde, terwijl het geld van hun rijke ouders kwam. Er zijn vele kameraden, en ze zullen elkaar vinden. Met het internet is het tegenwoordig veel makkelijker om in contact te komen. Dus hopelijk is mijn muziek een van de katalysatoren van de Weltenwende. De katalysator is slechts kort vastgehecht aan de reagerende stof, en je hebt er niet veel van nodig; het wordt niet opgebruikt - maar het is nodig - het begint en houdt de reactie in stand totdat de transformatie voltooid is.

Je lijkt in je teksten vooral de duistere kanten van oorlog te willen belichten, terwijl veel andere projecten met een vergelijkbare thematiek juist eerder de oorlog op een abstracte manier lijken te verheerlijken. Wat vind je hiervan en waarom heb je voor deze invalshoek gekozen?

Ik weet het niet, zijn er dan zo veel projecten die de oorlog verheerlijken? Ik heb eerder het idee dat ze het 'geluid van de oorlog' leuk vinden, en het 'met vuur spelen', wanneer ze het over oorlog hebben. Er zijn natuurlijk een hoop mensen - ook in andere muziekscenes - die strijd/worsteling verheerlijken, maar meer in een spirituele zin van het woord. Om eerlijk te zijn heb ik nog nooit iemand in de neofolkscene ontmoet die me recht in m'n gezicht zei dat hij de oorlog verheerlijkt en graag zichzelf of zijn kinderen zo zien vechten en sterven in een oorlog. Dus, voor mij is het logisch om me met de duistere kanten van de oorglog bezig te houden - als er al een andere is.

In Duitsland (maar ook in Nederland) lijkt er nog steeds een taboe te zijn op je bezig houden met je eigen cultuur en achtergrond. Denk je dat dit een gevolg is van de Tweede Wereldoorlog, wat een extreme vorm van de verheerlijking van de eigen cultuur was, dat mensen nu juist de andere kant op neigen: verwaarlozing van de eigen cultuur en/of globale monocultuur? Wat betekent dit conflict voor jou? Vind je het moeilijk om hier een middenweg in te vinden?

Daar heb je zeker gelijk in, en dit was het hoofdonderwerp van Flammende Welt. Dit album gaat over de rol van Amerika na de Tweede Wereldoorlog, en in het bijzonder over de invloed op het Duitse en Europese zelfvertrouwen. Ik gaf niet alleen de omstandigheden aan, en analyseerde niet alleen de oorzaken, maar ik probeerde ook wat hoop te doen gedijen door kracht en optimisme uit te drukken. De CD hoort een trots gevoel over ons cultureel en historisch erfgoed uit te dragen, ondanks anti-Duitse propaganda. Bovendien zit ik naar mijn mening ver af van extreme glorificatie - al wordt me dat wel eens verweten.

De joodse denker Aaron David Gordon (1856-1922) vond dat de mens zich met zijn land verbind door het land te bewerken. Hij schetst in zijn werk een spiritualiteit en creativiteit door je te verbinden met de natuur en door in zekere zin terug te keren naar de natuur: "On that day, O Man, deep in your heart you will know that you had been wandering until you returned to Nature. For you did not know life. A different life, a life not ready-made, a life to be experienced in preperation and creation - that life you did not know." (uit: Logic for the Future) Wat vind je van dit uitgangspunt? Op wat voor manier verbind jij je met je omgeving?

Ik moet toegeven dat ik nog niet gehoord heb van deze filosoof. Dit is duidelijk niet zomaar typisch Germaans gedachtegoed. Maar voor het Oudgermaanse geloof was dit het belangrijkste spirituele gezichtspunt. Je moet om te beginnen in harmonie met de natuur leven, haar accepteren en strijden tegen haar omstandigheden. Ten tweede realiseer je je dat je uit haar voortkomt, deel van haar bent, en uiteindelijk tot haar wederkeert. Ik citeer een Duits lied dat me zojuist te binnen schiet: De Aarde creŽrt, de Aarde neemt weg, Duitse heilige Aarde bewaart ons, heeft ons gebaard, we behoren ertoe, trouw, eeuwige trouw verkondigt de standaard...

Als ik het goed heb begrepen, heb je ook nog een tijd in BelgiŽ en de VS gewoond. Hoe kijk je door deze ervaring nu naar je eigen woonomgeving?

Mijn 'reis' door BelgiŽ en de VS heeft de inspiratie geleverd voor het album Heimat & Jugend, dat een reflectie is over dit verblijf en mijn ervaringen - altijd gerelateerd aan de geschiedenis van Duitsland. Het album kwam uit nadat ik terugkwam en ik heb een citaat can Herman Hesse in de digipack gezet, dat luidt: "The one who returned back home is a different person compared to the one who always stayed at home." Het zou te ver gaan om alle kleine dingetjes te noemen die veranderd zijn en welke niet. In zijn algemeenheid heeft het reizen me een andere kijk op de wereld gegeven, en ik ben weer verliefd geworden op Duitsland. Niet de waanzinnige en wanhopige liefde van iemand die houdt van het enige wat hij nog heeft - maar de zelfverzekerde liefde van iemand die iets uit duizenden gekozen heeft, en er nog steeds van zou houden als hij het achter zich zou laten.

Wat kunnen we in de toekomst van Darkwood verwachten? ben je al bezig aan nieuw werk en ga je nog op tour binnenkort?

Na het harde en uitputtende werk aan Notwendfeuer ga ik denk ik even een creatieve pauze houden dit jaar, om niet op dezelfde manier en in dezelfde stijl door te gaan. Zo heb ik dat eigenlijk altijd gedaan. Tijdens die pauzes ben ik natuurlijk niet aan het luieren; naast reizen en het heroppakken van vriendschappen na een half jaar in de studio te zijn opgesloten beantwoord ik interviews en probeer ik op labelwerk te focussen, wat vooral betekent dat ik samenwerk met anderen of bijdraag aan andere albums.
Ik heb redelijk wat gitaarstukken gedaan voor de nieuwe LP van Voxus Imp., "Myrikvidi", die inmiddels uit is op Eis & Licht. Daarnaast werk ik aan de tweede samenwerkingsrelease (uit te brengen op HeidenVolk als HV11) na de "Secret Lords" verzamelaar. Dit wordt het nieuwe studioalbum van het geweldige Amerikaanse neofolkproject In Ruin - een naam die je moet onthouden. Hun album gaat "A Ghost to be Forgotten" heten, en het bevat erg persoonlijke en duister-emotionele neofolk, met gastbijdragen van Kim Larsen (Of the Wand & the Moon), Isaac Aubrey (The Arid Sea), Catonium, en Darkwood.
Er is geen specifieke tour gepland op het moment. We hebben het erover gehad om wat Europese concerten te geven met een andere band, maar er is nog niets zeker. Ik geef zelf de voorkeur aan spelen op festivals, en ik heb er wel wat op mijn verlanglijstje staan, maar nog niets wat ik met zekerheid kan noemen. De reden is dat ik niet echt een liveband heb. De klassieke muzikanten waarmee ik de albums opneem zijn vrienden van die ik maar een paar keer per jaar zie. Ze hebben teveel dingen te doen om tijd te vinden om Darkwood-concerten te doen. Meestal werk ik dan samen met muzikanten van andere neofolkbands en met mensen die ik nog ken uit de tijd dat ik electrische gitaar speelde in een paar rare bands. Maar, ik kondig alles aan op de website wanneer er iets zeker is.

Heel erg bedankt voor het beantwoorden van onze vragen! Wil je zelf nog iets toevoegen aan dit interview?

Deze gelegenheid wil ik gebruiken om je te bedanken voor je vragen - en voor je geduld bij het wachten op de antwoorden. Ik wil ook alle lezers bedanken voor hun interesse in ons werk en pad. Hopelijk ontmoeten we elkaar eens op een concert.