"V"
Zwerm - een literair virus van Peter Verhelst.

10 Oktober 2006 - door O.S.

"De nieuwe mens heet Homo Invictus Viralis"

Zwerm is de nieuwste roman van de Vlaamse schrijver Peter Verhelst (1962). Verhelst brak in 1999 door met zijn roman Tongkat (bekroond met onder andere de Gouden Uil en Jonge Gouden Uil), na al enkele jaren actief te zijn geweest als dichter en toneelschrijver. Het prozawerk van Verhelst vertoont veel overeenkomsten met zijn poëzie (en vice versa), aangezien hij in beide tekstvormen gebruikt maakt van een eigenzinnig spectrum aan beeldspraken en thema's. In zijn romans zijn dus veel poëtische elementen te vinden, zowel wat betreft associatief beeldgebruik, als het regelrecht presenteren van stukken poëzie, al dan niet van hemzelf.

Ook in Zwerm vinden we deze unieke stijl terug, alleen deze hij in dit boek gecombineerd met een wat ander soort onderwerpen dan in veel van zijn eerdere werk. Boeken als Zwellend fruit (2000) en Memoires van een luipaard (2001), waren zinnelijk en sensueel, dicht betrokken op de hoofdpersonen. Ook in Tongkat speelde het zinnelijke een grote rol. In Zwerm - met als subtitel Geschiedenis van de Wereld - is dit anders. De afstand tussen de lezer en de personages is onverwacht groot geworden, en je hebt het gevoel dat film kijkt waarvan het script weinig samenhang vertoont. Maar, dat is dan ook waarschijnlijk de bedoeling van de ambitieuze subtitel. Wat is eigenlijk de Geschiedenis van de Wereld? In het boek schieten flarden uit deze (Westerse) Geschiedenis van de 20e eeuw je om de oren. Het begint met een onthutsende scène, waarbij al snel duidelijk wordt dat een gelijkenis met de aanslagen van 9/11 gezocht moet worden. Maar als je denkt dat alles zo actueel blijft kom je toch weer bedrogen uit. Via een lijst van intrigerende personages, die je helaas maar al te kort 'meemaakt' om ze echt te leren kennen, belanden we in de Vietnam-oorlog, de Tweede Wereldoorlog, het Israel-Palestina-conflict, en ga zo maar door. Je wordt er als lezer al snel mee geconfronteerd dat het eigenlijk net zo moeilijk is om een echt beeld te krijgen van de Geschiedenis, als dat het is om het 'verhaal' van Zwerm te volgen.

Een onheilspellende gedachte, maar dat is pas het topje van de ijsberg. Het boek telt ruwweg 673 pagina's - en dus niet precies 666, zoals door sommigen geclaimd - terugtellend van 666 tot 0, maar ook door tot -6. Afgezien van de symboliek is dat natuurlijk een behoorlijk aantal pagina's, en dat van een verhaal waar de ogenschijnlijk weinig houvast heeft. Het lijkt teveel van het goede, maar er valt toch genoeg te beleven. Zoals gezegd, de verwijzingen naar de Geschiedenis zijn talrijk, maar Verhelst citeert ook gretig uit poëzie, moderne kunst, literatuur, popcultuur (Motorhead - The Ace of Spades!), en ga zo maar door. Zwerm is duidelijk een roman uit het Internet- en multimediatijdperk, en dat laat Verhelst graag merken.

Maar onder deze schijnbaar eindeloze chaos van verwijzingen naar de (schijn)werkelijkheid, is toch ook duidelijk de hand van de schrijver te voelen. Ten eerste is er, zoals eerder opgemerkt, de typische beeldende en associatieve manier van schrijven van Verhelst. In dit boek iets meer weggestopt dan elders, maar toch duidelijk aanwezig. Maar tenslotte is er tussen de stortvloed aan informatie toch een duidelijk thema, een duidelijke richting voelbaar. De "V" als letter, als symbool, als klank, drukt zijn stempel op deze schets van onze Wereld. "A single event can have infinitely many interpretations...", zoals Verhelst tekstkunstenares Jenny Holzer citeert. De "V" staat voor de vertakking, de oneindige mogelijkheden wanneer het op het doorgeven van informatie aankomt. De "V" staat ook voor iets meer sinisters. Het Virus. In de letterlijk zwarte bladzijden in het midden van het boek staat geschreven:

de mens is dood
lang leve de mens

De nieuwe mens heet Homo Invictus Viralis

DE NIEUWE MENS ZAL VIRAAL ZIJN

OF ZAL NIET ZIJN

Dit Virus kan van alles zijn, maar is bij Verhelst ook heel veel. Interpretaties zijn er te over. Is het Virus kapitalisme, AIDS, of toch iets anders? Het Virus is in ieder geval Verandering, een begrip waar niemand omheen kan.

Ik heb in dit artikel slechts een klein stukje kunnen laten zien van wat er allemaal van deze buitengewoon intrigerende roman te maken valt. Het is dan ook van harte aanbevolen om te proberen er zelf wat van te maken, een lezershouding die Verhelst zelf zeker niet af zal keuren. Het is dan ook een waardige voortzetting van zijn werk. Het mist wat mij betreft de intense gevoelswereld van Tongkat en zijn andere romans, maar is weer op een heel andere manier interessant, en bovendien actueel.

Wie geïnteresseerd is in meer informatie over dit boek en over het werk van Verhelst, kan in de toekomst ook weer bij ons terecht, aangezien we zullen werken aan een wat algemener overzicht van zijn werk, én een behandeling van Tongkat, zijn belangrijkste boek. Verder is hieronder is een selectie verbindingen te vinden:

Uitgeverij Prometheus - Peter Verhelst
Recensie van Zwerm - Socialistische ArbeidersPartij
Peter Verhelst-database
De Dagen van de Chaos - kort verhaal door Peter Verhelst
www.peterverhelst.com